حمیدرضا گل محمدی تواندشتی به مناسبت نیمه شعبان میلاد حضرت مهدی موعود امام زمان(عج) در یاداشتی درباره آیین های مهدوی در مازندران آورده است:
مازندران و علویان در قرن سوم هجری، با مهاجرت و قیام سادات علوی به رهبری حسن بن زید علوی «داعی کبیر»، نخستین حکومت شیعی مستقل در ایران، در تبرستان «مازندران و بخشهایی از گیلان» شکل گرفت.
این حکومت زمینهساز گسترش تشیّع، بهویژه تشیع زیدی در آغاز و سپس تشیع امامی «دوازدهامامی» در میان مردم منطقه شد. پناهدادن به سادات، احترام به خاندان پیامبر(ص) و پیوند عمیق دینی مردم با اهلبیت از ویژگیهای تاریخی این سرزمین است.
اعتقادات مازندرانیها به امام زمان(عج) با گسترش تشیّع امامی در قرون بعد، باور به امام دوازدهم، حضرت مهدی(عج) بهصورت ریشهدار در فرهنگ دینی مردم مازندران تثبیت شد.
این باور در چند محور انتظار فرج بهعنوان یک اصل اعتقادی و اخلاقی، برگزاری آیینها و نذرها با نیت تعجیل در ظهور، توسل و دعا مانند دعای ندبه و دعای فرج در مساجد و هیئتها و بازتاب باور مهدوی در فرهنگ عامه، اشعار محلی و آیینهای مذهبی جلوهگر است.
در مجموع، مازندران نهتنها از نظر تاریخی خاستگاه مهم علویان در ایران است، بلکه از نظر فرهنگی نیز یکی از مناطق با پایبندی عمیق به تشیّع و باور مهدوی بهشمار میآید.
آیینهای مهدوی در مازندران ترکیبی از تشیّع ریشهدار علوی، فرهنگ بومی تبری، و سنتهای کهن مردمی است. این آیینها هم جنبه عبادی دارند و هم اجتماعی و فرهنگی و مهمترین آن عبارتند از :
دعای ندبه با رنگوبوی بومی، در بسیاری از شهرها و روستاهای مازندران، دعای ندبه صبحهای جمعه بهصورت مستمر برگزار میشود. در برخی مناطق، قرائت دعا با آهنگهای محلی تبری و لحن حزنآلود خاص همراه است که حالوهوای متفاوتی ایجاد میکند. پس از دعا، معمولاً پذیرایی نذری ساده (چای، نان محلی، حلوا) انجام میشود.
نذرهای مهدوی «نِیِّتِ امام زمانی»، نذر در مازندران جایگاه ویژهای دارد و بسیاری از نذرها به امام زمان(عج) نسبت داده میشود، نذر پخت آش محلی مثل آش کدو یا آش ترش ، نذر روشنکردن شمع یا چراغ در شبهای جمعه، نذر کمک به نیازمندان «به نیت سلامتی و ظهور حضرت»، نذر ذکر صلوات یا دعای فرج به تعداد مشخص از جمله نذر هایی است که مردم دیار علویان آن را انجام می دهند.
چراغانی و شمعافروزی شبهای جمعه، در برخی روستاها، بهویژه مناطق کوهپایهای شب جمعهها چراغ یا شمع روشن میکنند و آن را هدیهای به امام زمان میدانند. این کار نمادی از «روشن نگهداشتن امید به ظهور» است.
آیینهای نیمه شعبان، نیمه شعبان در مازندران با شور خاصی برگزار میشود، چراغانی مساجد و امامزادهها، مولودیخوانی با اشعار محلی تبری، پخش شیرینیهای سنتی مثل قماق، پشتزیک، نانهای محلی از از جمله مواردی است که به آن عمل می کنند و در برخی مناطق، هیئتهای سیار با ذکر «یا مهدی» در کوچهها حرکت میکنند.
توسل در امامزادههای منسوب به سادات علوی، مردم مازندران ارتباط عاطفی عمیقی میان سادات علوی و امام زمان(عج) قائلاند.در امامزادهها دعای فرج خوانده میشود، حاجتها با تعبیر «به حق امام زمان» طلب میشود و در برخی امامزادهها بهطور سنتی محل تجمع مهدوی شبهای جمعه هستند.
باورهای عامیانه مهدوی، در فرهنگ عامه مازندران باورهایی وجود دارد، از جمله این باور ها است که به امام زمان(عج) «ناظر اعمال بندگان» است، نباید شب جمعه کاری انجام داد که موجب رنجش حضرت شود و کمک پنهانی به فقرا را «کار امام زمانی» است، این باورها بیش از آنکه فقهی باشند، ریشه اخلاقی و تربیتی دارند.
بازتاب در ادبیات و اشعار محلی، اشعار تبری با مضمون غربت امام، انتظار، عدالت جهانی است ودر در نوحهها و مناجاتهای محلی، نام «مِهدی» یا «صاحبالزمان» بسیار تکرار میشود.
در پایان میتوان گفت که آیینهای مهدوی در مازندران، صرفاً مناسکی دینی نیستند، بلکه بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اجتماعی مردم این سرزمین را شکل میدهند. پیوند تشیّع علوی، فرهنگ تبری و باورهای مردمی سبب شده است که مهدویت در زندگی روزمره مردم حضوری زنده و پویا داشته باشد.
پایان پیام